Składki ZUS dla JDG: ulga na start, mały ZUS, pełny ZUS i zdrowotna

Dwie różne daniny: składki społeczne i zdrowotna

Przedsiębiorca opłaca dwa rodzaje należności, które w potocznym „ZUS” zlewają się w jedno, choć działają według zupełnie innych reguł. Składki społeczne - emerytalna, rentowa, wypadkowa, dobrowolna chorobowa i Fundusz Pracy - liczy się od zadeklarowanej podstawy. Ta podstawa jest stała przez cały rok i ustawowo ma minimum, od którego przedsiębiorca nie może zejść. Nie ma znaczenia, czy w danym miesiącu wystawił fakturę na 5000 zł, czy na 50 000 zł.

Składka zdrowotna od 2022 r. zależy natomiast od formy opodatkowania i od wyniku firmy. Na skali podatkowej wynosi 9% dochodu, na podatku liniowym 4,9% dochodu, a na ryczałcie jest kwotowa, w trzech progach wyznaczonych przez roczny przychód. Na skali i liniowym obowiązuje minimum: w 2026 r. 432,54 zł miesięcznie, czyli 9% płacy minimalnej (4806,00 zł). Zdrowotnej nie obejmuje żadna z ulg opisanych niżej - płaci się ją od pierwszego miesiąca działalności.

Obie należności opłaca się jednym przelewem do 20. dnia następnego miesiąca (dotyczy to osób, które nie zatrudniają pracowników). Raz w roku, do 20 maja, rozlicza się też składkę zdrowotną za poprzedni rok - wtedy wyrównuje różnicę między składkami zapłaconymi w ciągu roku a składką należną od faktycznego dochodu.

Trzy etapy: ulga na start, preferencyjny ZUS, pełne składki

Nowa działalność przechodzi zwykle przez trzy etapy. Przez pierwsze 6 pełnych miesięcy kalendarzowych można korzystać z ulgi na start i nie płacić składek społecznych w ogóle - zostaje wyłącznie zdrowotna. Ulga ma swoją cenę: w tym czasie przedsiębiorca nie ma ubezpieczenia emerytalnego, rentowego ani chorobowego, więc nie gromadzi kapitału na emeryturę i nie ma prawa do zasiłku chorobowego czy macierzyńskiego.

Przez kolejne 24 miesiące można płacić składki od obniżonej podstawy - 30% płacy minimalnej, w 2026 r. 1441,80 zł. Przy tej podstawie nie płaci się Funduszu Pracy, bo jest on należny dopiero od podstawy co najmniej równej płacy minimalnej. Po wyczerpaniu tych okresów przychodzą pełne składki: od podstawy równej 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, w 2026 r. 5652,00 zł.

Z ulgi na start i preferencyjnego ZUS nie skorzysta osoba, która prowadziła działalność w ciągu ostatnich 60 miesięcy, ani osoba świadcząca usługi dla byłego pracodawcy w zakresie tego, co robiła u niego na etacie w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym. Ten drugi warunek dotyczy typowego scenariusza „przejdź z nami na B2B” - od pierwszego miesiąca obowiązują wtedy pełne składki.

Z czego składa się pełny ZUS

W pełnych składkach największa jest emerytalna: 19,52% podstawy. Pracownik płaci z tego połowę, a drugą połowę pracodawca - przedsiębiorca płaci całość sam. Dalej idą rentowa (8%), wypadkowa (1,67%) i Fundusz Pracy (2,45%). W 2026 r. daje to 1788,29 zł miesięcznie. Dobrowolna chorobowa (2,45%) dokłada 138,47 zł i podnosi sumę do 1926,76 zł.

Chorobowa jest jedyną składką, z której przedsiębiorca może zrezygnować, i decyzja ta ma praktyczne skutki. Bez niej nie ma zasiłku chorobowego ani macierzyńskiego. Prawo do zasiłku chorobowego powstaje dopiero po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego, a zasiłek liczy się od zadeklarowanej podstawy, a nie od przychodu firmy. Kto płaci składki od minimalnej podstawy, dostanie zasiłek liczony od tej podstawy, nawet jeśli faktury opiewają na wielokrotność tej kwoty.

Składki emerytalna, rentowa, chorobowa i wypadkowa są odliczane od dochodu (na skali i liniowym) albo od przychodu (na ryczałcie), więc realny koszt jest niższy o podatek, którego dzięki nim się nie płaci. Fundusz Pracy jest z kolei kosztem uzyskania przychodu. W praktyce oba mechanizmy obniżają podstawę opodatkowania, ale na ryczałcie Funduszu Pracy nie da się odliczyć, bo ryczałt nie uwzględnia kosztów.

Składka zdrowotna według formy opodatkowania

Na skali podatkowej zdrowotna wynosi 9% dochodu i nie można jej odliczyć od podatku ani od dochodu. Na podatku liniowym stawka to 4,9% dochodu, a zapłaconą składkę można odliczyć od dochodu do rocznego limitu 14 100,00 zł. Na ryczałcie składka jest stała w trzech progach rocznego przychodu: do 60 000 zł - 498,35 zł miesięcznie, do 300 000 zł - 830,58 zł, powyżej - 1495,04 zł. Połowę zapłaconej składki odlicza się od przychodu.

Z tego powodu przy wyższych dochodach zdrowotna potrafi przewyższyć składki społeczne. Na skali, przy dochodzie 20 000 zł miesięcznie, to 1800,00 zł - więcej niż pełny ZUS. Jak forma opodatkowania przekłada się na łączne obciążenie przy konkretnej fakturze, pokazuje obok siebie kalkulator B2B.

Co już wiadomo o składkach na 2027 rok

Płaca minimalna na 2027 r. jest już ustalona rozporządzeniem Rady Ministrów: 4950,00 zł. Od niej zależą dwie kwoty, które można więc podać z dużą pewnością: podstawa preferencyjnego ZUS (1485,00 zł, składki 469,85 zł z chorobową) i minimalna składka zdrowotna na skali i liniowym (445,50 zł), o ile nie zmienią się zasady jej naliczania.

Pełny ZUS zależy od prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, które w projekcie budżetu wynosi 10 033,00 zł. Podstawa wyniosłaby wtedy 6019,80 zł, a składki z chorobową 2052,15 zł miesięcznie - szacunkowo o 125,39 zł więcej niż w 2026 r. Ostateczną kwotę ZUS ogłasza zwykle w grudniu lub na początku stycznia, po uchwaleniu ustawy budżetowej. Progi zdrowotnej na ryczałcie i limit odliczenia na liniowym poznamy w styczniu - zależą od danych GUS za IV kwartał i obwieszczenia ministra finansów.

Mały ZUS plus i wakacje składkowe

Po zakończeniu preferencyjnego okresu część przedsiębiorców może przejść na tzw. mały ZUS plus, czyli składki liczone od dochodu z poprzedniego roku. Warunkiem jest m.in. przychód w poprzednim roku nieprzekraczający 120 000 zł i prowadzenie działalności przez co najmniej 60 dni w tym roku. Z rozwiązania można korzystać przez 36 miesięcy w ciągu kolejnych 60 miesięcy działalności. Podstawa wynosi połowę przeciętnego miesięcznego dochodu, ale nie mniej niż podstawa preferencyjna i nie więcej niż podstawa pełnego ZUS.

Od 2025 r. właściciele małych firm (warunki dotyczą m.in. liczby osób zgłoszonych do ubezpieczeń i przychodu) mogą też raz w roku skorzystać z wakacji składkowych - zwolnienia ze składek społecznych za jeden wybrany miesiąc. Wniosek składa się w miesiącu poprzedzającym, a zwolnienie nie obejmuje składki zdrowotnej. Szczegółowe warunki obu rozwiązań podaje ZUS na swojej stronie.

Jak czytać te liczby

Przy porównywaniu ofert B2B z etatem najczęstszym błędem jest liczenie składek według ulg, które w danej sytuacji nie przysługują. Osoba, która w pierwszym roku korzysta z ulgi na start i preferencyjnego ZUS, zapłaci w nim ok. 2737,08 zł składek społecznych z chorobową plus co najmniej 5190,48 zł zdrowotnej. Po trzech latach te same faktury będą obciążone pełnymi składkami. Rachunek „na rękę” z pierwszych miesięcy działalności nie mówi więc wiele o kolejnych latach.

Zestawienie ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady księgowej. O tym, które ulgi przysługują w konkretnej sytuacji, rozstrzygają przepisy i ZUS, a przy wątpliwościach - księgowy albo doradca podatkowy. Kwoty dla innych wariantów przelicza kalkulator B2B, a różnice między działalnością a etatem opisuje artykuł umowa B2B a umowa o pracę.