Jak czytać pasek wypłaty: skąd się bierze kwota do wypłaty

Składki społeczne: pierwsze 13,71%

Trzy składki na ubezpieczenia społeczne liczy się wprost od brutto, każdą osobno i każdą zaokrągla do grosza. Emerytalna i rentowa trafiają na indywidualne konto w ZUS i budują przyszłą emeryturę, chorobowa finansuje zasiłki - np. za zwolnienie lekarskie dłuższe niż 33 dni w roku. To te same składki, które pracodawca opłaca dodatkowo z własnych pieniędzy; na pasku widać zwykle tylko część pracownika.

Składki społeczne zmniejszają wypłatę dwa razy: raz bezpośrednio, a drugi raz pośrednio, bo obniżają podstawę składki zdrowotnej i podatku. Dlatego gdy przy wysokich zarobkach przestają być pobierane po przekroczeniu limitu 30-krotności, wypłata rośnie o mniej niż ich kwota.

Składka zdrowotna: liczona od innej podstawy niż podatek

Podstawą składki zdrowotnej jest brutto pomniejszone o składki społeczne: 7000,00 zł minus 959,70 zł daje 6040,30 zł, a 9% tej kwoty to 543,63 zł. Koszty uzyskania przychodu nie mają tu znaczenia - odlicza się je tylko przy podatku. Od 2022 r. składki zdrowotnej nie można też odliczyć od zaliczki, więc jest w całości dodatkowym obciążeniem. Na starszych paskach widać jeszcze dwie kwoty składki (odliczaną 7,75% i nieodliczaną); dziś pozostaje jedna.

Koszty i podstawa opodatkowania: pierwsze zaokrąglenie

Podatek liczy się od dochodu, nie od brutto. Dochód to brutto minus składki społeczne minus koszty uzyskania przychodu - na etacie 250,00 zł miesięcznie, niezależnie od pensji. W przykładzie wychodzi 5790,30 zł, a podstawę zaokrągla się do pełnych złotych (art. 63 Ordynacji podatkowej), więc na pasku stoi 5790,00 zł. Z tego powodu podstawa na pasku prawie zawsze jest liczbą bez groszy.

Zaliczka na podatek: drugie zaokrąglenie

Od podstawy liczy się 12%: 5790,00 zł × 12% = 694,80 zł. Jeżeli pracownik złożył PIT-2, płatnik odejmuje miesięczną część kwoty zmniejszającej, czyli 300,00 zł. Wynik, 394,80 zł, znów zaokrągla się do pełnych złotych - na pasku jest 395,00 zł. Zaliczkę płatnik liczy narastająco od początku roku, więc gdy łączna podstawa przekroczy 120 000 zł, nadwyżka zostanie opodatkowana stawką 32% i zaliczka wzrośnie, choć brutto się nie zmieni.

Kwota do wypłaty to brutto minus składki społeczne, składka zdrowotna i zaliczka: 7000,00 zł − 959,70 zł − 543,63 zł − 395,00 zł = 5101,67 zł. Koszty uzyskania przychodu ani kwota zmniejszająca nie są w tym działaniu odejmowane - służą tylko do policzenia zaliczki. To najczęstsze źródło pomyłek przy samodzielnym sprawdzaniu paska.

Ta sama pensja, różne kwoty na rękę

Przy identycznym brutto wypłata zależy od kilku ustawień, które pracownik lub pracodawca wybiera raz i zwykle o nich zapomina. Tabela pokazuje, jak zmienia się przykładowy pasek po zmianie jednego z nich.

Brak PIT-2 obniża wypłatę o 300,00 zł miesięcznie, ale te pieniądze nie przepadają: wracają jako zwrot w zeznaniu rocznym. Przy PPK wypłata spada o więcej niż sama wpłata pracownika (140,00 zł), bo wpłata pracodawcy jest przychodem pracownika. Nie widać jej w kwocie brutto, ale podnosi podstawę opodatkowania - na pasku zwykle pojawia się jako osobna pozycja „PPK pracodawcy” doliczana do przychodu, a zaliczka rośnie tu o 12,00 zł. Łącznie wypłata jest niższa o 152,00 zł, a na rachunek PPK trafia w tym czasie więcej.

Pozycje, których nie ma w prostym przykładzie

Wynagrodzenie chorobowe i zasiłek. Za dni zwolnienia lekarskiego na pasku pojawia się zwykle 80% wynagrodzenia zamiast pensji zasadniczej za te dni. Od tej kwoty nie pobiera się składek emerytalnej, rentowej ani chorobowej, ale pobiera się składkę zdrowotną i zaliczkę. Dlatego miesiąc z chorobą wygląda na pasku zupełnie inaczej niż zwykły, nawet gdy różnica w kwocie końcowej jest niewielka.

Świadczenia niepieniężne. Karta sportowa, pakiet medyczny czy prywatne użytkowanie samochodu służbowego finansowane przez pracodawcę są przychodem pracownika. Pojawiają się na pasku jako doliczone do podstawy, zwiększają zaliczkę (a często również składki), ale nie zwiększają kwoty do wypłaty. Stąd sytuacja, w której netto jest niższe, niż wynikałoby z samego brutto z umowy.

Potrącenia. Po wyliczeniu kwoty netto płatnik może jeszcze potrącić m.in. zajęcie komornicze, wpłaty do PPK, składki związkowe czy spłatę pożyczki z funduszu socjalnego - te dwie ostatnie tylko za pisemną zgodą pracownika. Przy egzekucji innych należności niż alimenty wolne od potrąceń jest minimalne wynagrodzenie netto, przy pełnym etacie szacunkowo 3605,85 zł. Potrącenia nie zmieniają podatku ani składek - zmniejszają tylko przelew.

Dlaczego kwota do wypłaty zmienia się w ciągu roku

Przy stałej pensji pasek w styczniu i w grudniu może wyglądać różnie z powodów niezwiązanych z pracą. Trzy roczne liczniki zerują się 1 stycznia: próg podatkowy 120 000 zł (po jego przekroczeniu wypłata spada), limit składek emerytalnej i rentowej (po jego przekroczeniu rośnie) i limit ulgi dla młodych oraz pokrewnych ulg (po jego wyczerpaniu spada). Każdemu z nich poświęcony jest osobny artykuł: o limicie ulgi dla młodych, o 30-krotności ZUS i o kosztach autorskich, które mają własny roczny limit. Aktualne stawki i limity są zebrane w zestawieniu parametrów płacowych.

Na kwotę w danym miesiącu wpływa też data wypłaty. Podatek i składki liczy się w miesiącu, w którym pieniądze zostały wypłacone, dlatego pensja za grudzień wypłacona w styczniu zaczyna już nowy rok podatkowy, a dwie wypłaty w jednym miesiącu mogą razem przekroczyć próg wcześniej, niż wynikałoby z kalendarza.

Co pasek mówi o rozliczeniu rocznym

Suma zaliczek z dwunastu pasków rzadko jest dokładnie równa podatkowi z zeznania. W zeznaniu podatek liczy się od rocznej sumy dochodu, zaokrąglonej raz, a nie dwanaście razy. Przy stałej pensji 7000 zł brutto zaliczki wynoszą łącznie 4740,00 zł, a podatek roczny szacunkowo 4738,00 zł - różnica 2,00 zł to zwrot wynikający wyłącznie z zaokrągleń. Większe różnice biorą się z ulg odliczanych dopiero w zeznaniu, z kilku źródeł przychodu albo z braku PIT-2.

Pasek zwykle nie pokazuje, ile zatrudnienie kosztuje pracodawcę. Przy 7000 zł brutto to ok. 8433,60 zł miesięcznie, z czego na konto pracownika trafia 60,5%. Rozbicie tych składek pokazuje kalkulator kosztu pracodawcy, a pasek dla własnej pensji można odtworzyć w kalkulatorze brutto-netto, który pokazuje te same pozycje dla każdego miesiąca roku.